Borderline kişilik bozukluğunu, psikolojinin biraz savsakladığını düşünüyorum. Bunun nedeni, belki de, birçok psikolojik rahatsızlığın “ikincil belirtileri” gibi görülmüş olması olabilir; bilemiyorum. Ancak şunu çok iyi biliyorum ki, borderline kişilik bozukluğuna sahip insanlarla bazen farkında olarak, bazen olmayarak çok sık karşılaşıyoruz. Aslında, tanıdığınız insanlardan bir kısmının seri katile dönüşecek düzeyde psikopat olması, ya da 40 yaşını görmeden intihar edecek bir şizofren olması oldukça bile kuvvetli bir ihtimal. En azından, istatistiksel olarak “oldukça yüksek” diyebileceğim kadar sosyopat ve şizofren tanıdığım oldu. Borderline? İnanmayacağınız kadar çok!
Gerçek şu ki, psikopatlar, şizofrenler, hatta manik depresifler “çok daha ciddi” hastalıklar olmasına rağmen, bir borderline kadar hayatınızı etkilemesi sözkonusu değil. Şzofren biriyle uzun süre dost, sevgili ya da işarkadaşı olabilmeniz olası değil. Psikopatlar / sosyopatlar ise sizi biryere kadar manipüle etmeye çalışacaktır ki, bu durumda ya kendi içinizdeki “hastalık”
tetiklenecek, ya da bir şekilde o kişilerden kurtulacaksınız.
Oysa borderline’da durum farklı: bu kişiler, “sorunları olan”, “depresif” kişiler olarak karşınıza çıkarlar ve siz onların bir şekilde düzeleceklerini sanırsınız. ‹şte burası çok ama çok tehlikeli: borderline kişilik bozukluğu olan biri, aslında son derece çekici gelen bazı “marazlara” sahiptir: “dönemsel” olarak sizi hayatının merkezine koyar. Böyle anlarda, kimseye veremediği sevginin sizin üzerinizde yoğunlaştığını sanırsınız, oysa bu duygusal gelgitlerinin bir anıdır ve çok geçmeden bu ilgi, ilgisizlik, nefret ve tiksinmeye dönüşecektir. Bu tip biriyle ilişkide olan birinin kafasından en sık geçen soru, “acaba benimle ilgili GERÇEKTEN ne düşünüyor?” sorusudur. Aslında sorunun cevabı basittir. Bu anlık olarak değişir; ancak hiçbir şekilde “sabit” ve güvenilir değildir.
Maalesef çevrenizde çok fazla borderline kişilik bozukluğuna sahip insan var ve büyük ihtimalle bunun farkında bile değilsiniz. Psikoloji literatüründe bazı ufak tefek görüş ayrılıkları olsa da, borderline kişilik bozukluğunu dikkatli birinin farkedebilmesi çok da zor değil:
1.Kuvvetli bir terkedilme korkusu. Bu korku, gerçek ya da gerçekdışı olabilir; borderline kişilik bozukluğu olan kişi, terkedilmekten kaçınmak için çılgınca şeyler yapabilir.
2.Stabil olmayan, yoğun ilişkiler. Bu ilişkilerin temel ve farkedilir özelliği, borderline kişinin karşısındaki kişiye aşırı değer vermesi / aşırı değersizleştirmesidir.
3.Kişinin kendisi hakkında mesnetsiz, çoğu zaman negatif bir görüşü olması. Bu kişiler genelde kendilerini çok değersiz hissederler.
4.Kendi kendine zarar veren, riskli davranışlar. İntihar bunlara girmez ve en az iki zararlı davranış biçimi olması gerekir. Aşırı yemek, alkol ve/veya uyuşturucu kullanımı, riskli araba kullanma, korunmasız seks gibi.
5.Tekrarlanan intihar girişimleri ya da tehditleri, kendi kendini yaralama.
6.Saatler ya da günler sürebilen öfke patlamaları, melankoli gibi kötü ruh halleri.
7.Kronikleşmiş boşluk hissi
8.Öfkeyi kontrol edememe. Hiç beklenmedik bir anda, beklenmedik bir ortam ve yerde öfke patlaması yaşamak, kavga etmek oldukça tipik özellikleridir.
9.Paranoya nöbetleri; bunlar geçicidir.
Bu 9 maddeyi DSM-4′den aldım. Eğer bunlardan en az beşi ile karşı karşıyaysanız, çok yüksek bir ihtimalle bir borderline kişilik bozukluğu ile karşı karşıyasınız demektir. (Neredeyse %100 denebilir; histrionik kişilik bozukluğu gibi şeylerde de karıştırabilirsiniz ama bana göre histrioniklerin davranışları oldukça kolay ayırd edilebiliyor).
Karşınızdaki insanın BKB olduğunu anladıktan sonra ise opsiyonlarınız pek de geniş sayılmaz. Bu kişilerin ilaç tedavisi ve psikoterapi görmesi gerekiyor ve tedavi edilen vakalarda 1 yıl içinde, marazlar kalmakla beraber, kayda değer sonuçlar alınabiliyor. Yapabileceğiniz en büyük hata ise, bu durumu kendi başınıza düzeltebileceğinizi düşünmek; zira bu durumda büyük ihtimalle kalıcı hasara uğrayan kişi siz olacaksınız. Üstelik bunun karşı tarafa hiçbir faydası da olmayacak.
Tabiki bu durumla sadece kadın / erkek ilişkileri içinde karşılaşacağınızı düşünmeyin. Aslında gayet dramatik bir “komedi” filmi olan “Cable Guy” daki karakter de oldukça tipik bir borderline vakası. Sanılanın aksine, borderline, adından anlaşıldığı üzere bir “sınırda olma” hali filan değil; bu durumda kişilerin en ayırd edici özelliği, kendilerine zarar vermeleri; bir narsisist de bazı borderline davranışları sergilemesine rağmen, kendisine zarar vermemesi ile net bir şekilde ayırd edilebilir.
Bozukluğun nedeni tam olarak bilinmemekle beraber, özellikle kötü bir çocukluk geçiren, terkedilen ya da aşırı ihmal edilen çocuklar ileride borderline kişilik bozukluğu geliştirmeye namzetler. Bunların azımsanamaz kısmında cinsel tacize de rastlanıyor. Ancak, genetik faktörlerin etkisi de azımsanamaz derecede çok. Elbette “şüpheli” bir durumla karşı karşıya kaldığınızda teşhisi koyacak kişi siz değilsiniz; ama bu bilgilere sahip olmak sizi pekçok zor durumdan kurtarabilir. Belki, düşük bir ihtimal de olsa, karşınızdaki kişiyi de…
Aslında devamlı bir kendini değersizleştirme, boşluk, ilgi isteği ve yoğun nefret duygularıyla, sürekli bir kaos ve bulantı ile baş etmek zorunda kalma durumu.
