Dış filtrelerin mekanik filtrasyon konusunda ne kadar yetersiz olduklarından bahsetmiştim.
Daha önceki impeller modifikasyonu ile debiyi artırdıktan sonra, akvaryumun suyunun daha temiz olması gerektiğine karar verdim. Hatta, az da olsa, aerobic bakterileri bu yöntemle üretebilirdim. Eheim’ın 2227 modeli (wet&dry), aslında sump mantığını dış filtreye zaten taşıyor. Ancak,bazı dezavantajları var. Birincisi, fiyatı çok pahalı. İkincisi, bayağı gürültülü çalışıyor. Üçüncüsü, güvenilirliği konusunda şüpheler mevcut. Dördüncü ve son olarak, bu filtre sadece biyolojik filtrasyon yapıyor. İçine EhfiMech ve Substrat Pro dışında malzeme koyulmaması söyleniyor; oysa ben sürekli torf ve arasıra aktif karbon kullanıyorum.
Yaptığım şey çok basit: öncelikle, debiyi bir miktar daha artırmak ve dış filtreye sürekli yavru kaçmasına neden olan süzgeçten kurtulmak için, süzgeci söktüm. Onun yerine, hortuma bir iç filtre süngeri geçirdim. Kimilerine göre, bu yöntemle Hamburg Sünger filtresinin yarattığı etkiyi yaratıp bir miktar denitrifikasyon bakterisi üretmek mümkün. Ancak, debi aşırı yüksek olduğu için ben buna inanmıyorum. Hamburg filtresinin çalışması için, süngerden geçen suyun hızının saniyede 5-10 m arası olması gerek. Benim amacım, dış filtrenin içinin kısa sürede bitki ve yem artıklarıyla dolmasını önlemek, filtreye yavruların kaçmasını önlemek ve debinin artmasını sağlamaktı ki, bu yöntemle üç amacıma da ulaştım.
İkinci olarak, mekanik filtrasyonunu zayıf bulduğum -ve ispatladığım- dış filtre dışına minicik bir sump, daha doğrusu sump kulesi gibi Bir şey yerleştiriyorum. Bu, marketten aldığım 3.5 YTL’lik bir plastik yemek saklama kabı:) En altına, bir miktar bakteri tutmak ümidiyle Eheim’ın Lav taşını koydum. Elimde bioball,seramik, az miktar Eheim Substrat Pro ve lav vardı ve tercihimi lav’dan yana kullandım.Bioball kullanmadım,çünkü zaten kap küçük ve bioball’un yüzey alanı aralarında en az olanı. Seramiğin ise bence sadece içi işe yarıyor; en azından yüzeyi düz olan Tetratec seramikte durum bu. Sera Siporax olsa birkez daha düşünürdüm. Substrat Pro’yu ise, esasen su içinde çalışması önerildiği için kullanmadım. Aslında bu bana mantıklı gelmedi; zira Eheim’ın 2227 Wet&Dry modeli Substrat Pro ile dolu. Geriye Lav kaldı. Yüzey alanı gerçekten fazla gibi görünüyor. Bunun dışında, özellikle havaya açık uygulamalar için tavsiye ediliyor.
En alta Lav’ı koydum. Üstüne bildiğiniz pamuk…Pamuk, minik partikülleri çok iyi tutuyor ve oldukça geç tıkanıyor. Yalnız,pamuğu kalın kullanırsanız,birkaç saatte tıkanacak ve kabınız yeterince büyük değilse taşmaya başlayacaktır. Doğru ölçüyü deneme-yanılma yöntemiyle bulabilirsiniz.
Paranız ve zamanınız bolsa, su arıtmada kullanılan 5 mikrona kadar partikül süzebilen malzemelerden kullanabilirsiniz. Yalnız bunları kendi kapları içinde kullanmanız gerekiyorki, onu akvaryum içine (ya da dışına!) nasıl takarsınız bilmem! Pamuğun üstüne, daha büyük partikülleri tutup saatbaşı pamuk değiştirmekten beni kurtarsın diye elyaf kullandım. Kıçımı kaldırmaya üşenip yorgancıdan filan elyaf almaya üşendiğim için, bir dünya para verip Prodac Elyaf almıştım. Aldığımda “bu bana 20 sene yeter” demiştim ama, hiç de öyle olmuyor. Onun için, siz üşenmeyin. Bir dahaki sefere ben de üşenmeyeceğim.
Aldığım sonuçtan ziyadesiyle memnunum. Hortum yetmediği için bahçe hortumu kullandım. Hiçbir sakıncası yok,sizde kullanabilirsiniz. Daha önce de yakıt hortumu kullanmıştım, yine bir şey olmadı. Üstelik, Orijinal Tetratec hortumdan çok daha az yosun bağlıyor.
Uzun yazılarımdan sık sık şikayet aldığım için, bu şeyi nasıl yaptığımı bu yazıda ayrıca anlattım:)
Özellikle forumlarda rastladığım tartışmalardan biri, “benim filtrem suyu cam gibi yapıyor/çok büyük filtre kullandığım halde suyum bulanık” tarzı, mekanik filtrasyon tartışmaları…
Doğrusunu isterseniz, Çin malı bir filtre ile, Eheim gibi bir filtrenin temizlik açısından bir farkı yok: ama aynı filtre malzemesini kullanırsanız! Demek istediğim, Atman’lar ile birebir aynı olan Eheim Professional serisindeki EhfiMech ve Substrat Pro’yu Atman’a koyarsanız, Atman filtreniz de aynı performansı gösterecektir. Burada, Eheim’ın “müthiş” dediğim motorları elektrik tüketimi ve sessizlik konusunda inanılmaz bir fark yaratıyor, o kadar. Bu bahsettiklerimin, ne biyolojik, ne de mekanik filtrasyona bir katkısı yok.
Peki, birinin suyu bulanıkken, neden öbürü cam gibi?
Öncelikle şunu söyleyeyim: en iyi filtre malzemelerini üreten Eheim,Sera ve Hagen’in malzemelerini kullansanız da, dış filtrelerin mekanik filtrasyonu zayıftır. Bu konuda şimdiye kadar gördüğüm en sık malzemeyi kullanan Tetratec. Floss pad dedikleri ve filtrenin en üst katmanına koyulan bir malzeme, ince pislikleri oldukça fazla şekilde süzebiliyor. Aslında bunun çok iyi Bir şey olduğunu söyleyemem. Zira, filtre içinde çok fazla partikül birikmesine neden oluyor ve dış filtre, bazı durumlarda nitrat fabrikası haline gelebiliyor!
Dolayısıyla, dış filtrenizi mekanik filtrasyon için kullanmayın. Eheim’ın biyolojik filtrasyonda bu kadar etkili olmasının nedeni, suyu arındırma derdine düşmemiş olması. Özellikle Professional ve Ecco serisinde, kullanılan süngerler -Ehfifix ve EhfiSynth- oldukça geniş gözenekli. Çok kaba pislikleri topluyor ve süngeri de genel olarak bakteri kolonizasyonu için kullanıyorlar.
Mekanik filtrasyon için ne yapabiliriz? Ben bu sorunu, dış filtre çıkışına, şelale filtre tarzı bir aparat uydurarak çözdüm. Floss pad olduğu halde, 24 saatten kısa bir sürede kullandığım pamuk-elyaf karışımında toplanan pislik şaşırtıcı derecede fazla. (Fotografta görebilirsiniz).
Dış filtre içinde katiyen elyaf kullanmayın. Aslında, dış filtre içinde, mekanik filtrasyon amaçlı hiçbir malzeme kullanmayın. En alt sepette kalın gözenekli sünger kullanmanızı tavsiye ederim; bu sayede biyolojik filtrasyon malzemeleriniz, özellikle de Ehfi Substrat ya da Substrat Pro gibi kolay tıkanan ve pahalı malzemeler daha uzun ömürlü olacaktır. Mekanik filtrasyonu filtre dışında çözün. Filtre içinde kullanacağınız elyaf, hem biyolojik filtrasyon malzemenizden yer çalacak, hem de topladığı aşırı miktarda pislikle bakterilerin biyolojik filtrasyon yapmasını yavaşlatacak/azaltacak, hatta önleyecektir. Üstelik, filtre dışındaki elyafı temizlemek/değiştirmek çok daha kolay olacaktır.
Dış filtre üreticileri, debi konusunda çok “iyimserler”. Kutuda yazan rakamla,gerçek debi arasında en az %50 fark oluyor.
Peki, üreticiler bu değerleri hangi kriterlere göre yazıyorlar? Bilmiyorum! Aslında, açıkladıkları şu: Filtre malzemesi yokken, hortumlar temiz ve olabildiğince kısayken. Bir de şu var: pompanın “teorik” debisi dışında, Eheim gibi bazı üreticiler “filtre sirkülasyonu” gibi bir değer açıklıyor. Tabi bu değeri arayıp bulmanız gerekiyor! Bu değer, aslında “yer yarılsa” filtrenin ulaşabileceği maksimum debi değeri. Yukarıda belirttiğim şartlar altında yani. Örneğin, Eheim 2222′nin debisi kutu üzerinde 500 litre/saat; ancak “filtre sirkülasyonu” 350 litre olarak verilmiş. Yaptığım ölçümde, bu düşük değerlere rağmen, Eheim 2222′nin debi bakımından Tetratec 700 ile hemen hemen aynı olduğunu gördüm.
Debi herşey demek değil; ama bu bir başka yazı konusu. Tetratec 700′ün pervane milini söktüğümde, iki taraftaki lastik yatakların mili oldukça sıktığını farkettim. Bu motorlar zaten güçlü değiller. Dolayısıyla, küçük bir sıkışma bile dönüş hızı üzerinde önemli bir etkiye sahip olacaktır.
Aklıma bir şekilde bu lastik yatakları iptal etmek geldi. Ama tamamen iptal etmeniz mümkün değil; zira bu sefer milin üstündeki sargı eksenden çok fazla kaçıyor ve impeller (pervane) dönmüyor. Yani bir şekilde alternatif bir yataklama yapmanız gerek.
Bunun için bir miktar elyafı, eski lastik yatakları sökerek iyice sıkıştırıp onların yerine koydum!
Debiyi ölçmedim, ancak gözle görülür derecede arttı. Bunu rahatlıkla söyleyebiliyorum; çünkü iki Tetratec 700′üm var. Küçük akvaryumda olan, Orijinal lastik yataklı Tetratec’in debisi, iç malzemesi çok daha az olduğu halde, büyük akvaryumdaki elyaf yataklı Tetratec 700′den kayda değer derecede daha az.
Bu işlem sonucu, dış filtre motorunun sesi bir miktar artıyor. Parçalarda, 2 aydır böyle kullanmama rağmen bir aşınmaya rastlamadım.
Süzgeci direk hortuma takmak, fazla hortumları kesmek, ve özellikle Tetratec’lerde hortum içlerini sık sık temizlemek filtre debisini artıran diğer önlemler…
Su maymunu akvaryumcular bilir, ama bu isimle değil: Su maymunu, esasen Artemia Salina’nın bir türüdür ve komiktir ama, tescilli bir markadır.
Ama bu su maymunu, o su maymunu değil!
Son zamanlarda bir su maymunu çılgınlığıdır gidiyor! Bu su maymunu dedikleri şeyin bizim Artemia Salina ile alakası yok. Bunlar, suda şişen renkli toplar.
Suda şişen bu renkli topları canlı zannedenler olduğunu akvaryum.com forumlarında öğrendim. Hayır; canlı olmadıkları gibi, sizi de canınızdan edebilirler! Bu renkli topların oldukça kanserojen oldukları söyleniyor. Çocukların ilgisini çok daha fazla çektiğinden, bu tip şeyleri çocuklarınıza kesinlikle almaya yeltenmeyin. Muhteviyatı nedir bilmiyorum; açıklanmıyorda.
Bu renkli toplar hakkında gerekli açıklama ve uyarıyı yaptıktan sonra, gelelim gerçek su maymunlarına!
Dediğim gibi, sea monkey bir tür Artemia. Hibrid bir canlı olduğu söyleniyor; yani bildiğimiz Artemia Salina’dan laboratuar ortamında üretilmiş. Deniz atını andırıyor, geri yüzebiliyor, suda gerçekten maymunluk(!) yapıyor. Aile kurdukları, hatta aile arasında kavga ettikleri söyleniyor (test kabında İtalyan ya da Türk kanı kalmış olmalı!).
Gerçek su maymununu Türkiye’de görmedim, satıldığından da emin değilim. Hatta Southpark’ın bir bölümünde bundan esinlenildiğini görmüştüm. Gerçekten de, Pakmaya gibi bir poşette satılıyor ve akvaryuma atıp çıkmalarını bekliyorsunuz. Artemia çıkaranların yabancı olmadıkları bir şekilde yumurtadan çıkıyorlar. Kilosu 1.000 YTL (eskilerin dedikleri gibi 1 milyar!) den fazla olabilen Artemia Salina’dan bile daha pahalılar; ufacık paketin ABD fiyatı 7 dolar civarı.
Esasen bu bir mini tuzlu su karidesi. Artemia Salina nadiren 1 santim olabilirken, sea monkey 2-2.5 santim olabiliyormuş. 2 sene yaşadıkları söyleniyor ama Artemia tecrübelerime dayanarak söyleyebilirim ki, bu minik şeyleri yaşatmak bahçe havuzunda Discus üretmekten daha zor olmalı.
Eğer çocuğunuza su-bişeysi alacaksanız, sea monkey iyi bir seçim olur. Ama diğer su maymunundan, yani suda 400 kat şişebilen, boyalı, misketimsi, ne idüğü belirsiz şeylerden uzak durun!
Sihirli su topları diye de satılan bu tuhaf şeyleri satın alanlardan bazıları hastalanmış ve Sağlık Bakanlığı bu ürünlerin ithalatını yasaklatmış. Ben de Zaman gazetesinin yalancısıyım.
24 saatten az bir sürede, dış filtreyle ilgili yaşanabilecek balık kazalarının herhalde tümünü yaşadım!
Yorucu gün, 200 litrelik canlı doğuran tankındaki Tetratec’in, adeti olduğu üzere, bolca sakal yosunu üretmiş olduğunu farketmemle başladı. Giriş hortumu yosunla kaplıydı. Önce hortumu söküp harbi çektim(!). -Bunun için kabloya bağlı bir elyaf kullanabilirsiniz, en azından benim yöntemim bu.
1.metreden kısa hortumdan, sadece 1 ay önce temizlendiği halde bir bardak dolusu yosun çıktı. Debi temizlikten önce korkunçtu; çıkış hortumundan su sadece damlıyordu. Temizlikten sonra aklıma bir sivrilik geldi: eğer hortumun ucunu boş bırakır, yani süzgeci takmaz isem, debi coşardı. Gerçekten de, süzgeci iptal ederek taktığım giriş hortumu parmağımı bile emmeyi başardı ve çıkış hortumu şelale gibi suyu fıskırtmaya başladı. Balıkların oldukça büyük olduğu için, bu hortumdan geçemeyeceklerini düşünerek keyfim arttı.
Lakin, 1 saat geçmeden, çıkış hortumunun sesinin kesildiğini farkettim. Su filan gelmiyordu. Akvaryumda 6.hislerden kaynaklanan bir eksik farkedip, hemen filtrenin bulunduğu dolabın kapağını açtım. Maalesef, dişi molilerden biri, C130, su giriş hortumunun musluk kısmında sıkışmış ve ölmüştü.
Manzara gerçekten sinir bozucuydu. Her balığın üstünde gavurların slime coat dedikleri -bizimkiler ne der bilmiyorum- bir koruyucu,yağlı tabaka vardır. Zaten huylu biri olduğum için balığa dokunırken midem kalktı. Peçeteyle zar zor sıkıştığı yerden çıkardım. Bu sefer filtreyi çalıştırmadan önce, süzgecin borusundan söktüğüm süzgeci direk hortuma sıkıca taktım. Yapabiliyorsanız tavsiye ederim; zira debiyi gerçekten çok artırıyor.
Lakin, altıncı hissim tekrar eksik balık olduğunu söylüyordu. Hakkaten de, dişi Veliferalardan biri, sayımda çıkmadı. Bu sefer, filtreyi banyoya götürüp söktüm ve aşağıdaki manzarayla karşılaştım!
Dişi Velifera ve bir de yavru. Velifera hala yaşıyor, ancak feci derecede ürkmüş ve biraz yüzgeç hasarı var. Eğer 48 saati atlatabilirse yaşar; yani durumu biraz kritik. Bu gibi konularda riske girmemekte fayda var; aptallığımdan dolayı ölüme sebep olduğum için gerçekten çok kızgınım kendime…
Filtrede yavru yakalayınca, yavru akvaryumunda gözüme az görünen yavrular belki de filtre içindeler diye düşündüm. Bu akvaryumdaki filtrede süzgeç vardı; ancak daha önce de yavru kaçmıştı. Artık sudaki aşırı dalgalanma sorununu çözdüğümden, yavru kaçmış olduğunu pek düşünmedim.
Gelgelelim, daha kapağı kaldırınca, en üst sepette bir ölü, bir de canlı yavruyla karşılaştım. Sepetleri kaldırdıkça, 18 yavru yakaladım! 1 ölü, 18 diri.
Eşeği sağlam kazığa bağlayayım diyerek, yavru akvaryumundaki süzgece bir elek geçirdim. Aslında, bu dip süpürgesinden çıkan ve orada bırakın işe yaramayı, pisliği çamura dönüştüren torbaydı. Ama burada işe yaradı. Üstelik, emişi de güçleştirmiyor.
