Etrafınızdaki farklı görüşten insanlar, ortak bir hedefe yöneldiğinde, ezberleri kabul etmek daha kolay oluyor.
Bugün, çokuluslu şirketlerin neden “kötü” olduğunu düşündüm ve şaşırarak, bunun da ezberlerimden, hatta tabularımdan biri olduğunu farkettim.
Kendi ülkesinde, ölü eşek fiyatına işçi çalıştıran, kimisi sigorta bile yapmayan, daha ucuz kaçak işçi çalıştırma şansı bulduğunda eski işçisini kovan yerli şirketin çokuluslu bir şirketten ne farkı var?
Milliyetçilerin tezi, bazı ülkelerden daha fazla sermayesi olan çokuluslu şirketlerin, girdikleri ülkede yerli şirketleri yok ettiği, bu yolla da işsizliği artırdığı, gelir dağılımını bozduğu. Bunda elbette haklılık payı var. Ama bu, çokuluslu şirketlere has bir durum değil: nasıl süpermarketin girdiği mahalledeki bakkallar kapanıyorsa, burdaki durum da ondan farklı değil. Kapitalizm, doğası gereği küçükleri yutuyor. Yani bu sermayenin rengiyle, milliyeti ya da milliyetsizliği ile ilgili bir durum değil.
Çokuluslu şirketlerin yerli kapitalisti ezmesinden çekinen ülkenin tek yapabileceği şey, kendi içine kapanmak. Rusya gibi. Ancak, bizim gibi ülkelerin Rusya’dan çok önemli bir farkı var: bilim, teknoloji ve eğitimli insan gücü üretemiyoruz. Bunu layığıyla yapan Rusya bile, küresel ekonominin zorlamasına dayanamayarak çöktü.
Bir de, çokuluslu şirket paranoyasını kendi çıkarları için kullanan, artık neredeyse tamamen yenilmiş olan eski “ithal ikameci” şirketler var.
Bu şirketlerin, yabancı şirketlere ödediği astronomik lisans ücretleri, markanın geri teknolojisini buraya transfer edip Avrupalı, ABD’li çalışanların onda biri kadar bile para vermeden köle gibi çalıştırdığı işgücünden neredeyse hiç bahsedilmiyor. “Yerli malı kullanın dışarı döviz gitmesin” safsataları ise bir kandırmacadan ibaret. Tam aksine, bu yabancı şirketler için daha karlı: Fakir ülkeler, gelişmiş sanayi ürünlerini tüketemedikleri için, o şirketler ellerindeki işi bitmiş teknoloji ve know-how’ı ihraç ederek sinekten yağ çıkarıyorlar.
Aslına bakarsanız, problem çok uluslu şirketler değil, devletin kendisi!
“Ulusal egemenlik” denen şey, daima bir safsata olmuştur. Sermaye, kendi için gereken şartları tarih boyunca pek de zorlanmadan satın almayı bildi. Bugün Türkiye’de (ve hatta batı ülkelerinin çoğunda) milletvekili olabilmek için milyon dolarlar harcamak zorundaysanız, iktidarların “halkçı”, hatta sosyal demokrat olmasını beklemek safdillik olur.
Demek ki, devlet denilen mekanizma, sadece dişini geçirebildiği, fakir, güçsüz, organize olma gücü olmayan insanlara sopasını gösteren bir örgütten ibarettir.
Tam da bu nedenden ötürü, çokuluslu şirketlerin ya da kendi ülkesindeki vahşi kapitalistlerin önünde duramaz; çünkü siyasi sistemin finansörleri onlardır.
Global kapitalizme kapınızı kapatamazsınız; çünkü sağlık gibi en temel ihtiyaçlarda bile onlara muhtaçsınız.
Küresel ekonomide bir anlam ifade etmeyen Irak ya da İran gibi ülkeler, sonunda kaynakları için istila edileceklerdir. Önemli bir kaynağı olmayan Yugoslavya gibi ülkeler ise parçalanacak, soykırımlar yaşanacak ve orada para ve kazanç olmadığı için kimse kılını kıpırdatmayacaktır.
Çokuluslu şirketlerden bahsedilirken, fakir ülkelerdeki kaynakları sömürdükleri söylenir. Ama nedense, Mao’ya güzellemeler düzen çakma solcular, o iğrenç rejimin kendi halkını köle gibi satarak kalkındığını söylemez. Çin’deki ve Vietnam gibi ülkelerdeki durum, devletin çokuluslu şirketlerle anlaşarak halkını satmasından ibaret. Öte yandan, İngiltere gibi sanayi devriminin başladığı bir ülke dahi, bu amansız sömürü düzeni sayesinde, 12 yaşında çocukları madenlerde çalıştırarak kalkınmıştır. Çin gibi ülkelerin halkları da, yeterli sermaye birikimini sağladıklarında zenginleşecek ve kendilerinden daha kötü durumdaki bir ülkenin halkını sömürmeye başlayacaktır.
Asıl gerçek tehdit ise, çokuluslu şirketler filan değil, zaten çok önceden metalaşmış olan insanı, kapitalizmin doğasına karşı koruyacak devlet gibi kurumların koruyucu olmaktan ziyade, ikincil silah olmaları. Bugün bir devletin, anormal (ve haksız) fiyat etiketleri konulan ilaçlara müdahale hakkı (ve daha kötüsü, isteği) yok örneğin. Tekelleşmeye de ardına kadar kapıları açan devletler, özellikle kritik sektörlerde tekelleşen çokuluslu şirketlerin insanlara daha fazla zulüm etmesini, sağlık gibi temel ihtiyaçlarından bile mahrum kalmasını sağlıyor.
Türkiye’deki piyasanın %58′i taklit markalar üzerine kuruluymuş. Bu tip TV ve gazeteden duyurulan araştırma sonuçlarına hiç itibar etmiyorum. Neden derseniz, ya araştırmanın muhteviyatını anlamıyorlar, ya da “böyle yazarsak kimse ilgilenmez” diye içeriği çarpıtıyorlar. Yine de kabaca kafamda oluşan fikir şu: “Sokakta gördüğünüz Adidas eşofmanların, Onitsuka Tiger ayakkabıların, Louis Vuitton çantaların en az %58′i sahte”.
Akla yatkın da.
Birkaç saat önce pazarda gördüğüm Onitsuka Tiger’ları bendekilerden ayıramadım. 10 TL’ye üzerinde sadece Adidas yazan dandik eşofmanlar var; ama 20 TL verirseniz alacağınız eşofmanı mağazada 100 TL civarında satılan orjinalinden ayırmaya pek imkan yok.
Taklit ürün kullanmaya genelde karşı değilim. Özellikle de kullanmıyorum; zira benim tercih ettiğim çoğu pahalı markanın taklidi yok. Ya da çok bilindik markaların bilinmedik modellerini tercih ediyorum. Mesela pahalı olduğu halde kimsenin Marmot montun sahtesi ile uğraştığı yok; zira kumaşı oldukça özel ve çoğu insan markayı bilmiyor, bilenler de ilgilenmiyor. Çook uzun yıllar önce Asics giyerken bunlar ne malı diye burun kıvıranlar da vardı; şimdi Asics’in alt markası olan Onitsuka Tiger taklitlerini bulmak ekmek bulmak kadar kolay. Açıkçası bir ayakkabının sahtesini almam; zira genelde Goretex yürüyüş ayakkabıları giyiyorum. Goretex kumaş, gerçek Goretex tabi, pazara düşerse, almaktan çekinmem.
Nereden bakarsanız bakın, bazı taklit mallar her açıdan faydalı: piyasada fiyatları regüle ediyorlar, 10 TL’lik eşofmanlar Çin’den gelmiyor ve neredeyse tamamı ülke ekonomisinde kalıyor, istihdam yaratıyorlar, ucuzlar ve kalite giderek artıyor. Artı, belli bir markanın taklidini üreterek topladığı sermaye ile kendisi marka haline gelen girişimciler de var.
Son günlerde sessiz şarkıcı Hadise’nin çakma Louis Vuitton ile yakalanmasıyla konu daha bir gündeme geldi. Ekonomik darboğaz giderek artacak. Hatta bu krizden bazı orta düzeyde zenginlerde fena halde etkilenecekler…
Yani markaların artık vites küçültüp anormal kar beklentilerini bir kenara bırakması gerek…
Aslında bunun modeli var; yazılım dünyası…Sun, anormal fiyat etiketi koyduğu StarOffice’i satamayınca OpenOffice adıyla kaynak kodlarını açtı. Şimdi bedava ve özgür bir yazılım olan OpenOffice ile yazıyorum bu belgeyi. Aynı Sun, x86 mimarisine geçip sunucu fiyatlarını da aşağıya çekti. Velhasıl kelam, batmakta olan bir devken şirketi az da olsa kara geçirip Oracle’a kapakladılar. Belki marka yokolma aşamasına geldi ama, Sun hissedarları ceplerini tıka basa nakitle doldurdular.
Bu krizin sonucunda daha fazla zengin, daha fazla kemer sıkacak…
Açıkçası, Formula 1 gibi aptal bir yarışı destekleyen AMD’yi görmek ona olan sempatimi zerre kadar artırmıyor. Daha ucuz işlemciler istiyorum.
Star Wars’u severim ama Adidas’ın Star Wars serisini aptalca, zorlama ve fuzuli buluyorum. Oysa Samba serisini, 3 bant konseptini diriltmek akıllıcaydı. Aldığım ayakkabıda Lucas, Spielberg, Star Wars vergisi istemiyorum.
Keza Adidas için TV reklamı, dergi reklamı, billboard reklamı pek de gerekli değil. Onun yerine, mesela hergün Taksim’de yürüyen 10 kişiye rastgele ayakkabı dağısalar, bakın nasıl reklam olur! Ya da blog yazarlarına örneğin…
En az 25 senedir yılda en az 9 ay bir Adidas ayakkabı giymiş biri olarak, Adidas’tan bedava kürdan dahi görmüş değilim mesela…
Yani markalar artık daha hesaplı ama daha samimi, reklamcılara değil ama tüketicilerine cömert olmalılar.
Şimdilerde “sosyal medya” diye takıldıkları treni de çok iyi idrak ettiklerini sanmıyorum. “Sosyal medya”, Internette çoluk çocuğa ucuza yaptırılan bir word of mouth reklamcılık değil. Hayır; yeni ekonomik düzeni idrak etmeye başladıysan, olay “sosyal medya ajansına” para bastırıp benim reklamı yap demek değil. Tüm süreçleriyle sosyal bir marka haline gelmek. Ne bileyim, Adidas tasarımcılarının Adidas giyenlerle paintball maçı yapması mesela. Ya da ne bileyim, Türkiye genel müdürünün “öğle yemeğinde şurdayız, işi olmayan gelsin laflayalım” demesi.
Ancak herzaman olduğu gibi, “sosyal medya” denen şey de kendi duvarları, kendi engelleri, kendi saçmalıkları, kendi önyargılarıyla geliyor.
Ki bu konu, “Markalar ve Sosyal Medya nereye?” başlıklı ayrı bir yazıyı hakediyor pekala..
Eski Merkez Bankası Başkanı Yaman Törüner (Aylık emekli maaşının 30.000 TL civarı olduğu söyleniyor!), “Ne iş olsa yapan” Deniz Gökçe, bence yazı ve TV aleminde gördüğümüz en zeki kadın Meliha Okur, bir kez röportajını dinleyip “izlemeye almalı” dediğim ancak sonra unuttuğum Akın Öngör, sloganı çok kötü seçilmiş “alın,verin, ekonomiye can verin” adlı reklamda oynuyorlar. Amaç? Tüketimi artırmak.
5 temel ekonomik göstergeye göre, “ekonomi çok da kötü değil” diyenler var. Neymiş, işsizlik çokmuş, milli gelir düşmüş ama cari açık azalmaktaymış, enflasyon düşükmüş. Ya bunu diyen ekonomistler salak, ya da herkesi salak zannediyorlar. 1930 krizinde olduğu gibi bir stagflasyon dönemi yaşıyoruz; enflasyon da ondan düşük. Cari açık azalıyor çünkü kimsenin bir bok alabildiği yok. Kur da biraz yükselince, tüketim daha da azaldı. Enflasyon düşük, çünkü herkes satabilmek için sürekli indirim yapıyor ya da haciz gelmesin diye zararına satış yapıyor.
"İşte Yeniden"…Büyük filozof ve aşk adamı Arif Hoca'nın da dediği gibi, ekonomik krizler belli periyodlarla gelip geçecektir. Kondratief de demiş ama, Arif Susam bir farklı demiş.
Bu krizin faturasını birilerine çıkarmak elbette anlamsız; bu kapitalizmin doğal sonuçlarından biridir. Çok merak ederseniz, Kondratiev dalgaları ve Marks’ın Değer ve İşgücü hakkında dediklerini araştırın. Eğer bu ikisini anladıktan sonra, hala neden ekonominin krize mahkum olduğunu ve gelir dağılımının neden sürekli daha da bozulduğunu, neden sürekli daha fazla insanın işsiz kalacağını anlamadıysanız, bu yazının da gerisini okumayın.
Akıllı ekonomistler işin boka sardığı bir dönemden geçtiğimizin farkında ve bazıları, bugünü kurtarmak için, akla zarar önerilerde bulunuyor!
Evet; gerçekten de sen bir oyuncak alırsan, fırıncı bir ekmek fazla satabilir. Ama nereye kadar? Çünkü, bu ekonomide, çalışan insanları kaçınılmaz olarak sürekli azalacaktır. (Marx okuyun!).
“Harcayın” demek kolay. Harcanan ne peki? Ya birikimlerinizi harcayacaksınız, ya da borçlanarak -örneğin kredi kartı- harcama yapacaksınız. BUNLARIN HER İKİSİ DE FARKLI SORUNLAR YARATIR!
Doğrusunu isterseniz, ekonominin bu halinin en büyük nedenlerinden biri de, “alın, verin, ekonomiye can verin” kampanyası ile size önerilen şeydir! AŞIRI HARCAMA! Bu, ABD’de patladı. ABD, yıllardır inanılmaz harcıyor ve hiç birikim yapmıyor. Doğal olarak, bu harcamaları da borçlanarak finanse ediyorlar. ABD, en yakın ikinci ülkeye göre neredeyse 10 kat daha fazla dış borca sahip! İçeride ise, “tefecilerin” elinde oyuncak olmuş durumdalar. Yani durumları Türkiye’den farklı değil.
Bir malı ya da hizmeti almak için iki şansınız var: ya birikimlerinizi kullanacak ya da borçlanacaksınız. Borçlandığınızda ise, bunun karşılığı olarak bir faiz ödersiniz. Bunu sonsuza kadar sürdürebildiğiniz sürece sorun yok; ancak geçmişte Türkiye’ye de oldu, şimdi ABD’ye oluyor: günün birinde borcun vadesi gelecek ve şapa oturacaksınız.
Yani, “harca,harca ekonomi canlansın” demek, zaten tasarruf oranı düşük bu ülkede, ekonomiye haciz getirir. Bu öneri ekonomiyi canlandırmaz; sadece bu işi finanse eden büyük sanayiciyi ve bankaları daha da zengin eder. İşsizlik azalmaz ya da batan küçük esnaf -muhtemelen- kurtulmaz. Bugün tasarruflarınızı erittiğinizde, eğer varsa tabi, yarınki ihtiyaçlarınızı karşılamak için ister istemez borçlanmak zorunda kalacaksınız. Bu durum, sadece bankaların işine yarar. Uzun vadede sanayiciye de faydası yoktur. Ekonomi iyi de olsa, krizde de olsa, sadece tek bir işletme kar eder: banka.
Krizin çözümü, TV’de gösterilen şey değildir. Evet; faiz olmasaydı bu işe yarardı, ama faiz olan bir ekonomide -ya da “İslami bankaların” uydurmasıyla “kar payı” ! – bu sorunu daha da derinleştirir.
Peki çözüm ne? Onu da sonra konuşalım;)
Dış borcun birçok yüzü vardır. Bunlardan bahsetmek oldukça sıkıcı; onun yerine direk konuya dalalım. Ama dalmadan, AKP’nin “şeytanca” dış borç, ithalat, bireysel borçlanma oyunundan bahsedelim.
AKP, konjonktürel olarak çok şanslı bir dönemde iktidara geldi. Dünya ekonomisinin genişlediği belki de son dönemdi. Tabii kafayı da kullandılar: yastık altındaki parayı piyasaya 
sokmak için çeşitli önlemler aldılar ve işe de yaradı. Ekonomi bir anda önemli ölçüde büyüdü. “Kemal Derviş’in mirasını yediler” görüşüne hiç itibar etmeyelim. Derviş’in tedbirleri tam bir kemer sıkma politikası idi ve farkında olmadan bir Duyun-u Umumiye dönemi geçirdik. Depremzedeler için yapılan dış yardımlar, iç yardımlar bile kamunun abuk sabuk ve hesapsızca borçlanmasından kaynaklanan batağı kurutmaya gitti.
Gariptir ki, AKP, Müslümanlar için pek de caiz olmayan işlerde -PR, Borsa, Reklam, Bankacılık- “laiklerden” çok daha becerikli çıktı. Öyle ki, tüm ülkeyi çok müreffeh, acaip zengin, yükselen yıldız vs olduğumuz palavrasına inandırdı. Hatta inanması zor ama, bu zokayı çoğu Avrupalı bile yuttu!
Peki, AKP’nin “sihri” neydi?
Öyle ya, son yıla kadar bütçe açık da vermiyordu. Demekki gerçekten refah artışı vardı.
İşin doğrusu, AKP çoğu insanın, hatta ekonomistin uyanamadığı birşey yaptı: ithalatı olabildiğince serbest bıraktı, kurun düşük kalmasını adeta teşvik etti ve gümrükleri çok sıkı kontrol altına aldı. Nitekim, 2000-2006 arası kamu dış borçlanması %20,özel kesim borçlanması ise %40 arttı. Bunun Türkçesi şudur: herkes dışarıdan istediğini alsın, biz de devlet olarak vergimizi (gümrük, özel tüketim vergisi, vs vs) çatır çatır tahsil edelim. Böylece bütçe de denk çıkar. Çünkü devletin ithalat üzerinden elde ettiği gelir çok fazla.
Kabul edelim, belli bir dönem ihracatta da önemli artış oldu.
Sonuç? Vatandaş borç batağına saplanırken, devlet kasayı doldurdu. Hatta, devlet bu şuursuzca harcamaları adeta teşvik etmek için, kredi kartı kullanımını körüklemek gibi, akıllara zarar saçmalıklara girişti. Zira kredi kartıyla yapılan harcamalar “kayıtiçi” olacaktı.
Ben yabancılara toprak satışına karşı değilim. Ama toprağımız “haciz yoluyla” alınıyorsa, bu iş çok tehlikelidir.
Bakın sistem nasıl işliyor: Banka faciasından sonra, devlet sağlam bankaları da o hengamede hiç etti. Sonra bu bankaların önemli bir kısmı yabancılara satıldı. Aslında bunun böyle olacağı yıllar öncesinden belliydi. Yerli bankalar son derece küçüktür ve sermayeleri gülünecek kadar azdır. Örnek vermem gerekirse, Deutsche Bank, Türkiye’den zengin. Zamanında sermayesi küçük bankalar birleşmek yerine daha da küçük parçalara ayırılınca, hap gibi yutuldular. Elbette HSBC gibi devlerin analistleri işin nereye varacağını 10 sene önceden biliyordu. Bu yüzden hepsi koşa koşa Türkiye’ye geldiler.
Şimdi ilginç olan şu: siz, diyelim ki, İngiliz malı bir TV alıyorsunuz. Krediyi de yine bir İngiliz bankası sağlıyor. Sonra TV’nin borcunu ödeyemiyorsunuz. Banka ne yapıyor? Datça’daki arsanızı hacizle elinizden alıyor. Bu noktada, artık banka, ülkenizdeki bir toprak parçasının sahibidir!
Eğer bir inceleme yapacak olursanız göreceksiniz ki, bazı bankalar, bazı ülkelerden sadece para olarak değil, toprak olarak da daha büyüktür!
Elbette bu bankaların ülkeyi satın alıp üstüne bayrak dikecekleri yok. İşte yanılgı da burada başlıyor. Siz kendinizi ülkenin sahibi sanıyorsunuz ama birilerinin elinde oyuncak olmuşsunuz. İstedikleri gibi, istedikleri yasaları çıkartıyorlar. O hükümet, bu hükümet, hiç önemi yok. İster inanın, ister inanmayın, Türkiye ABD modelini uyguluyor. Buna şaşırabilirsiniz ama, ABD’de kaybetmiştir ve durumu Türkiye’den iyi değildir. Yıllardır ABD’yi hükümetler ya da insanlar yönetmiyor. ABD, şirketlerin ve onların işbirlikçisi olan derin devletin oyuncağı olmuş durumda. Gözünüzde büyüttüğünüz ülkede, insanların %20′ye yakını sosyal güvenceden yoksun. Çiftçi inanılmaz bir borç batağında. İşsizlik korkunç seviyede. Katrina kasırgasından sonra New Orleans’ın fakir halkı neredeyse açlıktan ölüyor; bizim depremzedelerden hiç de farklı değiller.
Dünyanın en borçlu ülkesi olan ABD’yi Türkiye sadece birkaç sıra geriden takip ediyor!
Muhalefetin attığı kılçıklara inanıp sakın gerçek tehlikeyi gözden kaçırmayın! KIT’lerin satılması filan bir mesele değildir; aksine devletin soyulmasını önler. 50 senedir zarar eden KIT’ler neden bu kadar değerli? Üstelik, KIT’lerin satışı AKP’nin de işine gelmez; zira oralara kendi adamlarını doldurabilirler. Muhalefet iktidar olursa, onların da yapacağı gibi!
Asıl tehlike, Türkiye’ye haciz gelmesi. AKP, bulduğu çözümle, sorunu bireylere yıkıyor ama sonuçta elimizden kaçan servet bireyin de olsa, kamunun da olsa, bu topraklara ait.
Bir teoriye göre, kapitalizm her 50 senede bir büyük bir krize girecektir. (1929-2008).
Kriz için herkesin ileri sürdüğü sayısız neden var. Bana göre, “uzmanlar” fazla teknik bakıyorlar ve basit gerçekleri görmüyorlar. Doğrusunu isterseniz, ekonomik düzen dedikleri şey tamamen bir keşmekeşten ibaret. Üstüne üstlük, işle değil, lafla yürüyen bir peynir gemisi (borsaları, şirketleri ve bankaları batıran spekülasyonlar, suni talep yaratan reklamcılık, vs vs)
Herşeye kulaklarımı tıkayıp, gözlerimi yumduğumda, mevcut ekonomik düzenin neden asla kararlı olamayacağını şu nedenlere dayanarak iddia edebilirim:
1.Borsa fikir olarak iyi bir fikir olsa da, güçlü ürüne sahip yeni şirketlerin finansman bulmasına olanak sağlamak şöyle dursun, spekülasyonlar yüzünden başarılı olması gereken şirketlerin batmasına neden olabiliyor. Borsada serbest piyasa ekonomisi kurallarının değil, spekülatörlerin borusu ötüyor.
2.Rekabet yüzünden kar marjları sürekli daralıyor. Bankalara bakalım: bankalar, faiz karşılığı mevduat toplayıp, yine faiz karşılığı kredi açıyorlar. Karların yüksek olduğu bir ekonomide, yatırım yapanların yüksek faizle kredi alması normal; çünkü kredi faizinden daha yüksek oranda kar elde edip krediyi ödeyebiliyorlar. Ani bir kriz patlarsa? Kredi alanlar faizleri ödeyemiyor. Bankalar, yeni açtıkları kredilerde faizleri düşürüyorlar. Faiz düştükçe, parası olanlar, bunu daha karlı alanlara kaydırıyor. Sözgelimi, 1 milyon doları bankaya koymak yerine, 10 tane daire alıp kirasıyla yaşıyorsunuz. Bu durumda, bankalar mevduat toplayamadığı için kredi piyasası da daralıyor. Yüksek kredi talebi varsa, arz darlığından kredi faizleri yükseliyor. Zaten daralan bir ekonomide, yüksek faizle kredi alıp yatırım yapmayı kim ister diye de sorabilirsiniz.
3.”Kar” denen şey, aslında “kazığın en nihayetinde birine gireceği” gerçeğinden ibaret. Kar ve artı değer beraber anılsa da, yarattığınız fiziksel ürünün artı değeri fiziksel olarak mevcut değil. Bunu bir örnek vermeden açıklamak güç. Şöyle diyelim: 1 kg tütünden x paket sigara üretip satıyorum. Tütün sigara olunca bir artı değer yaratmış oluyorum ve karşılığında kar elde ediyorum. Bu karla, fiziksel olarak, 1400 kg metal ve plastikten üretilmiş bir araba alıyorum. Aslında fiziksel olarak 1 kilo tütüne ek bir değer eklemediğim halde, 1400 kg’lık fiziksel bir ürün elde ediyorum. Arabayı üreten de, demiri ve plastiği hammadde fiyatının iki basamaklı katları kadar bir düzeyde gelir elde ediyor. Yani kar denen kazık, silsile yoluyla birilerinin sırtına yükleniyor.
4.İşsizlik-otomasyon-fiyat: Hepimiz daha ucuz ürün istiyoruz. Şirketler de daha fazla kar. Fiziksel girdilerin maliyetlerini ancak yine fiziksel sınırlar içinde düşürebilirsiniz. Peki bir ürünü nasıl daha ucuza üretebilirsiniz? En akla gelen çözüm, daha ucuz işçi kullanmak. Ya işgücünün daha ucuz olduğu bir fiziksel lokasyon seçeceksiniz -çünkü “işçi ithal etmek” artık yaygın değil- ya da insan yerine, daha ucuza geliyorsa makine kullanacaksınız.
Her iki çözüm de, biri global diğeri lokal olmak üzere işsizlik yaratacaktır. Buradaki açmaz şu: işsizlik artarsa talep de düşecektir. Fiyatın düşmesi ise talebi artıracaktır. Bu grafiğin bir başa baş noktası var. Yani işten attığınız işçi sayısını “optimumda” tutarsanız, ucuzlayan fiyat yüzünden yeni kazandığınız müşteriyle bu etkiyi bertaraf edersiniz. Ama bunun bir de sosyal maliyeti olacaktır. Sözgelimi, işsiz kalan işçi bir işsizlik ücreti alacaktır ki, onu da bütün toplum ödeyecek. “Kar maksimizasyonu” denen şey; şirketlerin elde edeceği marjinal karın dolaylı olarak topluma ödetilmesi demek.
5.Nüfus artışı ve işsizlik: Nüfus artışı kapitalistin istediği birşeydir. Sadece talebi artırdığı için değil: arzı artan işgücünün fiyatı da düşecektir. (Çünkü çalışan insan aynı zamanda maldır). Kapitalist ekonomiler işsizlik olmadan -neredeyse- var olamazlar. O zaman maaşları işçiler belirleyecektir. Nufüs artıp, üretime otomasyon da girdikçe, işsizlik daima ve kaçınılmaz olarak artar. Hatırlayın; işgücü maldır. Arzı artan her mal, talep sabit olduğu sürece, değer kaybeder.
6.Sistemdeki para yoktan var edilir. Bu aslında ekonomi denen şeyin en büyük ..çışıdır. Bu yüzden ekonomi üretene değil, kıçından uydurduğu kağıt parçasını yüksek faizle satana hizmet eder. Üstünde uzun uzadıya durulması gereken konuların başında bu gelir; onun için bunları detaylarıyla ele almayı başka bir yazıya bırakıyorum.
