Açıkçası ben Çin’in bu kopya meselesine çok meraklı olduğunu sanmıyorum, bence en azından bir kısmı batıyla dalga geçiyorlar. Bundan 2 sene kadar önce sanırım BBC Türkiye radyosunda, Çin’li bir otomobil üreticisi konuşuyordu. Ben programı ortadan yakaladığım için muhtemelen epeyce komik olayı kaçırdım ama adam gayet sakin bir ses tonuyla şunları diyordu: “Evet, gerçekten de Smart’ı kopyaladık ama biz daha iyisini yapıyoruz. Mesela ilk kopyada güzel olmayan kokpiti kendimiz yeniden tasarladık. Şu an bizim Smart’ın tasarımı orjinalinden çok daha iyi. Mercedes’ten korkmuyoruz, bu arabayı üretmeye devam edeceğiz”
Elbette batı kapitalizmi de, doğu kapitalizmi de diğerinden daha iyi değil. Ancak batılıların “biz aslında çok iyiyiz” palavrasını çok öne çıkarmaları sinir bozucu oluyor. Bilgisayar ve elektronik ise en kirli sektörlerden biri. Zamanında montaj işlerinde elleri küçük diye fakir uzakdoğulu,çoğunun yaşı 15 bile olmayan kızları montaj hatlarında köle gibi, çok berbat koşullarda çalıştırdılar. Zamanla, kullanılan kimyasallar, kötü çalışma koşulları gibi nedenlerden bu kızların bir kısmı kör oldu ve işten atıldı, çoğu da çocuk fahişeler olarak kendi ürettikleri cihazları alan batılılara tekrar “hizmet ettiler”.
Çin malı bir cep telefonu almam, çünkü zaten telefona çok para harcayan biri değilim. Birazcık daha fazla para ödemenin bedelini, her arızada ithalatçıların canına okuyarak çıkarıyorum zaten. Alamayacağım kadar pahalı bir telefon beğenip, bunu almak için kontör karşılığı seks yaparım da demedim (yapan çok).
Çinliller bugünlerde yeni piyasaya çıkan Nokia N97′yi de elbette klonlamışlar. Her çıkan modelin ucuz, pahalı, birebir aynısı, daha gelişmişi, çok daha kötüsü olmak üzere çok geniş yelpazede klonları üretiliyor. Google Android çıkana kadar bu modellerin neredeyse hepsi Windows Mobile tabanlıydı. Gördüğünüz siyah telefon 150 dolarlık bir Nokia N97 kopyası. Ağırlığı 120 gr. Özelliklerini bilmiyorum ama üç aşağı beş yukarı hepsi aynı telefonlar. Genelde fotograf çekimi en çok yana yattıkları konu; çektikleri fotograflar çamur gibi oluyor.
Şahsen elektronik cihazların çok ucuzlamasından yana değilim. “Telefonumu gece yatarken kapatıyorum böylece dünya yemyeşil ve temiz kalıyor” diyen “naif” çevrecilerden değilim. (Elbette çevreciyim ama bir yandan her boku köküne kadar tüketip sonra da yılda 2 watt tasarruf ettin diye dünya kurtulmuyor). Elektronik cihazların çok fazla ucuzlaması, habire yeni modellerin çıkması dünyanın en büyük çöp sorunlarından birini yaratıyor. Hiçbir elektronik cihaz çevreci filan değildir. En azından pil gibi gayet tehlikeli ve pis parçalara sahipler. Geri dönüşüm konusuna da pek sıcak bakmıyorum; sonuçta birşeyi geri dönüştürmek içinde sürüyle enerji harcayıp çevreyi kirletiyorsunuz. Çözüm daha az ve çılgınlıktan uzak bir tempoda tüketmek. Telefonlar çok daha pahalı olmalı. Bu kadar çok model çıkmamalı. Böylece insanlar telefonları daha uzun süre kullanır ve cihazlar ilk elden çöpe gitmez, ikinci elde de birsüre alınıp satılmaya, kullanılmaya devam ederler. Bu tip cihazlara çok yüksek vergiler konursa, üreticiler de daha sağlam, özellik açısından daha doyurucu modeller üretirler ve bir ay önce aldığınız elektronik cihaz için pişman olmamış olursunuz. Eskiden böyleydi. Bir kamera alır senelerce kullanırdık; yeni modellerdeki gelişmiş özellikler çok da cezbedici gelmezdi.
